Şar Dağı'nın Eteği · Polog Ovası
Kalkandelen
Tetovo Makedonca · Tetova Arnavutça · Kalkandelen Osmanlıca
Kuzey Makedonya'nın kuzeybatısında, Şar Dağı'nın eteklerine yaslanmış, Pena nehrinin ikiye böldüğü bir şehir. Türkçe adı Osmanlı döneminden kalma: burada kurulan top ve silah dökümhaneleri sayesinde yerleşim "kalkan delen" anlamında Kalkandelen olarak anılmaya başlanmış ve bu ad altı yüzyıldır değişmemiş.
Bugün ülkenin en kalabalık Arnavut nüfuslu şehirlerinden biri; iki üniversitesiyle yirmi binden fazla öğrenci barındırıyor. Ama şehri tanımlayan şey ne nüfusu ne üniversiteleri: Pena'nın kıyısında duran ve dış cephesi iskambil kâğıdı desenlerini andıran binlerce renkli panoyla kaplı Alaca Cami, Balkanlarda bir benzeri daha olmayan bir yapı.
Adı Osmanlı dökümhanelerinden kalma: "kalkan delen".
Künye
Genel Bilgiler
- Nüfus
- 63.176 (şehir)
84.770 (belediye) - Yüzölçümü
- 1.068 km² (belediye)
- Rakım
- 468 m
- Plaka
- TE
- Demografik Yapı
- Arnavut, Makedon, Roman, Türk, Sırp, Boşnak
Dökümhaneden Dergâha
Tarihçe
Şehir, antik Oaeneon yerleşiminin bulunduğu yerde 14. yüzyılda kuruldu. Yerel rivayete göre adını, bu topraklarda yaşayan ve bir yılanı kalkanıyla öldüren Teto adlı kahramandan alır; Slav ve Arnavut dillerindeki Tetovo/Tetova adı buradan gelir. Türkçe adı ise sonradan, şehirde kurulan dökümhanelere dayanarak verilmiştir.
Osmanlı fethi 1382 ile 1392 arasında, Timurtaş Paşa komutasında gerçekleşti. 1455 tarihli tahrirde kasabada 60 Müslüman ve 153 Hristiyan hane kayıtlıydı; 1582'ye gelindiğinde hane sayısı 462'ye çıkmış, Müslüman nüfus çoğunluğa ulaşmıştı. Bir kaza merkezi hâline getirilen şehir, tarım, zanaat ve ticaretle büyüdü.
1438'de Hurşide ve Mensure adlı iki kız kardeşin çeyizlerini bağışlayarak yaptırdığı rivayet edilen Alaca Cami, 1833'te Abdurrahman Paşa tarafından yeniden inşa ettirildi; Debre'den gelen usta nakkaşlar yapıyı içten ve dıştan boyadı. 1538'de kurulan Harabati Baba Tekkesi ise Bektaşiliğin Balkanlardaki merkezi oldu; bugün Batı Balkanların en büyük ve en iyi korunmuş tekkesi sayılıyor. Şehir 1912 Balkan Savaşı'na kadar Osmanlı idaresinde kaldı.
Haritada Yeri
Konum
Kalkandelen, Kuzey Makedonya'nın kuzeybatısında, Polog ovasının başında, Şar Dağı'nın eteklerinde ve Pena nehrinin iki yakasında yer alır.
- Koordinat
- 42.0106, 20.9714
- Ulaşım Notu
- Üsküp'e karayoluyla ~45 dakika (44 km); Popova Şapka kayak merkezi 19 km yukarıda; Kosova sınırı kuzeybatıda
Rota Notları
Görülmeye Değer!
- Dış cepheleri binlerce renkli panoyla kaplı, 1438 tarihli Alaca Cami (Şarena Camii)
- Bektaşiliğin Balkanlardaki merkezi, avlusu ve şadırvanıyla Harabati Baba Tekkesi
- Baltepe tepesinde, şehre ve Polog ovasına hâkim Kalkandelen Kalesi
- Şar Dağı'nda, 1.700 metrenin üzerinde kurulu Popova Şapka kayak merkezi
- Şehrin kuzeydoğusundaki köyde, 14. yüzyıla uzanan Leşok Manastırı
- Osmanlı dönemine ait Bey Hamamı ve Pena üzerindeki tarihi taş köprü
Sofra
Yerel Tadlar
Tetovsko Tavče Gravče
Şehrin adını taşıyan iri taneli tetovac fasulyesiyle güveçte fırınlanan yemek
Şar Dağı Peyniri
Yayla otlarıyla beslenen koyunların sütünden yapılan sert beyaz peynir
Burek
Çarşı fırınlarından sabaha karşı çıkan peynirli, kıymalı ya da ıspanaklı börek
Anekdot
Bunları Biliyor Muydunuz?
Şehrin Türkçe adının burada kurulan Osmanlı top ve silah dökümhanelerinden geldiğini — "kalkan delen" — ve bu adın altı yüzyıldır değişmediğini, Harabati Baba Tekkesi'ni 1538'de kuran Sersem Ali Baba'nın Kanuni Sultan Süleyman'ın eniştesi olduğunu, İstanbul'dan ayrılırken padişahın arkasından "Sersem olacaksan git" diye seslendiğini ve bu sözün ona ömür boyu lakap olarak kaldığını, tekkenin bugün şehrin belediye armasında yer aldığını, Kuzey Makedonya, Kosova ve Arnavutluk arasında uzanan Şar Dağı'nın dünyaca tanınan Şarplaninac çoban köpeği ırkına adını verdiğini, Popova Şapka'da 1947'den bu yana kayak yarışları düzenlendiğini biliyor muydunuz?
Planlama
Seyahat Notları
- En İyi Ziyaret Zamanı
- Mayıs–Ekim (şehir gezisi ve Şar Dağı yürüyüşleri için); Aralık–Mart kayak sezonu
- Önerilen Süre
- Yarım gün (Popova Şapka ile birlikte tam gün)
Pratik Balkan Rehberi — Kuzey Makedonya